Hal Değişimi Deney Kaydı: Erime, Donma, Buharlaşma, Yoğuşma

Bu etkinlik ne işe yarar?

Öğrenci dört basit ve güvenli deneyle suyun katı, sıvı ve gaz hâlleri arasındaki geçişleri kendi gözüyle görür. Her durakta önce tahminini yazar, sonra gözlemini kaydeder; böylece bilimsel sürecin “tahmin et, gözle, sonuç çıkar” adımlarını uygular. Sayfanın altındaki şema, dört hâl değişimini tek bir resimde toplar.

Uygulama adımları

1. Dersten önce durakları hazırlayın: tabakta buz küpü, güneş alan pencerede ıslak bez, buzlu su dolu cam bardak. Donma adımı için buz kalıbını öğrenciye eve verin (ya da okuldaki buzdolabını kullanın).
2. Sorun: “Buz küpü 15 dakika masada kalırsa ne olur?” Öğrenci tahminini yazsın.
3. Her durakta gözlem için süre tanıyın; öğrenci gözlemini kısa cümleyle yazsın ve son sütunda maddenin hangi hâlden hangi hâle geçtiğini belirtsin.
4. Yoğuşma durağında sorun: “Bardağın dışındaki su nereden geldi? Bardaktan sızmış olabilir mi?” Havadaki su buharının soğuk yüzeyde suya dönüştüğünü açıklayın.
5. En sonda şemadaki oklara olay adlarını yazdırın. Güvenlik: sıcak su, ocak ya da ateş kullanılmaz.

Değerlendirme

Yanıt anahtarı (son sütun): 1. katı → sıvı: erime · 2. sıvı → katı: donma · 3. sıvı → gaz: buharlaşma · 4. gaz → sıvı: yoğuşma. Şema: katı → sıvı erime, sıvı → katı donma, sıvı → gaz buharlaşma, gaz → sıvı yoğuşma.

• Her durakta tahmin ile gözlemi ayrı ayrı yazdı mı?
• Dört hâl değişimini doğru adlandırdı mı?
• Her olay için günlük yaşamdan bir örnek verebiliyor mu? (Ör. dondurmanın erimesi, çamaşırın kuruması, banyo aynasının buğulanması.)

Kazanımlar

• Maddelerin ısı alarak ya da vererek hâl değiştirebileceğini deneyerek keşfeder. (Program kodu doğrulanmalı)
• Erime, donma, buharlaşma ve yoğuşma olaylarını günlük yaşamdan örneklerle açıklar. (Program kodu doğrulanmalı)

Özel gereksinimler için uyarlamalar

• Yazma güçlüğü olan öğrenciler tahmin ve gözlem sütunlarına kısa kelime yazabilir ya da sayfanın altındaki kelime kutusundan seçip gösterebilir; öğretmen yazar.
• Duyusal hassasiyeti olan öğrencilerde (OSB) soğuk ya da ıslak yüzeye dokunmayı zorlamayın; gözlemi bakarak, gerekirse eldivenle yapmasına izin verin.
• Dikkat güçlüğü olan öğrenciler için durakları aynı anda değil, birer birer kurun; her duraktan sonra o satırı hemen doldurun.
• Görme güçlüğü olan öğrenciler için gözlemleri dokunarak yaptırın (buzun yumuşaması, bardağın dışındaki su damlaları) ve sözlü olarak betimlettirin.
• Kavramsal güçlüğü olan öğrencilerle yalnızca erime ve donmayla başlayın; buharlaşma ve yoğuşmayı ikinci derste ekleyin.

Yayın: 1 Kasım 2026